Konpromisoen metodologia

Beteta

Agindutakoa datuetan dago: argitaratutako eta estekatutako arau bat dago, agindutakoa bera dena, edo helburua lortu duela erakusten duen adierazle ofizial bat. Neurri bera bada balio du, ez eremu orokor bera bada.

• Legea, lege organikoa edo lege-dekretu balioztatua: edozein konpromisoren «beteta» egiaztatzen du. Kongresuak indargabetutako edo Kongresuan emaitzarik gabeko lege-dekretu batek ez du balio.
• Errege-dekretua edo ministerio-agindua: «beteta» egiaztatzen du konpromisoa «lege» motakoa ez bada (agindutako lege bat ez da dekretu bidez betetzen).
• Ministro Kontseiluaren erabakia edo BOEko III. ataleko xedapena: «beteta» egiaztatzen du konpromisoa «lege» ez «zerga» motakoa ez bada eta egintza agindutakoa bera bada (plana onartzea, erakundea sortzea, gastua baimentzea).
• Helburua lortu duen adierazle ofiziala: ikus «Zenbakizko helburua duten konpromisoak».

Zati batean beteta

Gobernuak objektu bera duen jarduera bat egin du, baina datuek ez dute egiaztatzen uzten agindutako guztia betetzen duenik. Gutxienez estekatutako ebidentzia bat eskatzen du.

• Konpromisoa arau zabalago baten pieza bat da, neurria aldi baterakoa da edo zati bat soilik betetzen da, eta arauaren izenburuak ez du gainerakoa egiaztatzen uzten.
• Zati bat soilik betetzen duen konpromiso konposatu bat.
• Neurri bera zehazki egiten duen arau edo egintza bat, baina agindutako mailarekin ez (errege-dekretua, agindua edo egintza lege-konpromiso batean): ikus «Mailaren araua».
• Ministro Kontseiluaren lege-aurreproiektu edo lege-proiektu bat, legea argitaratu gabe, legezkoa ez den konpromiso batean: gehienez, zatikoa.
• Aurrerapen argia duen baina helburura iristen ez den adierazle bat, edo nahikoa hazten den gastu-programa bat: ikus «Zenbakizko helburua duten konpromisoak».
• Ezin da Cumpliendo-n soilik oinarritu (Gobernuak autodeklaratua).
• Eremu orokor bera soilik duen arau bat ez da zatikoa: objektu bera ez bada, datuak falta dira.

Izapidetzen

Ez dago araurik, baina Gorteak desegin zirenean (06/10/2026) bizirik zegoen eta iraungi zen konpromisoaren ildoko ekimen legegile bat dago. Lege-proiektu bat, lege-proposamen bat edo estatutu-erreforma bat soilik balio dute, desegiteagatik iraungiak edo oraindik izapidetzen ari direnak: legez besteko proposamen batek, mozio batek edo interpelazio batek ez dute inoiz «izapidetzen» justifikatzen, ez baitira ahalmen bidezko arauak.

• Aurretiko desegiteak izapidetzen ari zen guztia iraungitzen du. «Izapidetzen»ek hori esan nahi du zehazki, eta oharrak beti esaten du.
• Beste arrazoi batengatik «iraungitako» ekimenak edo desegitearen ondorengo datakoak ez du balio.
• Konpromisoa konposatua bada eta ekimenak zati bat soilik hartzen badu, edo izenburuak erabaki ezin badu, «datuak falta dira» geratzen da.
• Kongresura iritsi zen Gobernuaren lege-proiektu batek berak erabakitzen du egoera (ekimen parlamentarioak, ez onartu zuen Ministro Kontseiluaren erabakiak).

Betetzeke

Ez da bete, bide hauetako batetik, beti txantiloiko ohar batekin:

• Huts egindako saiakera: dagoen bakarra Gobernuaren edo alderdi beraren ekimen baztertuak edo kenduak dira (inoiz ez beste alderdi batenak), edo Kongresuak indargabetutako lege-dekretuak.
• Ez dago ezer: ebidentziarik ez eta «Ez dago Gobernuaren araurik, dekreturik edo ekimenik XV. legealdiari dagokionez» ohar literala. Konpromisoa lege edo zerga motakoa bada eta lege, lege-erreforma edo zerga zehatz bat aipatzen badu bakarrik (adib. «ikasle-praktiken estatutua»), ez helburu generiko bat («arautuko dugu»): gainerako konpromisoak aurrekontuaren, ebazpenaren edo erabakiaren bidez bete daitezke, eta agian ez daude datuetan.
• Epea jada pasa duen eta helburura iristen ez den adierazle ofizial bat (ikus «Zenbakizko helburua duten konpromisoak»). Epe geroratuarekin ezin da «betetzeke» esan.
• Aurrekontu-programa batek ez du inoiz «betetzeke» egiaztatzen: gutxiago gastatzeak ez du esan nahi ez dela bete.

Ebaluaezina

Konpromisoa zehatza da, baina ez dago Gobernuaren esku bakarrik eta ezin zaio bere ekintzari egotzi (adib. bi alderdiren artean sortzen den mekanismo bat). Gobernukoak ez diren alderdietan, hau da ebaluazioaren barne-balioa eta webguneak oposizioko jarduera erakusten du haren ordez.

Konpromiso generikoa

Idazkerak ez du egitateekin egiaztatzen uzten («bultzatuko dugu», «indartuko dugu»). Ez da datuak falta direnik: idatzita dagoen moduagatik, ez dago ezer egiaztatzeko.

Gobernuan, egoera erabakigarririk ez duen eta egiaztagarria ez den konpromisoa «generikoa» da (konpromiso zehatz baten «ebaluaezina» mantendu egiten da); oposizioan, ebaluaziorik ezak «generiko» edo «datuak falta dira» izaten jarraitzen du irizpide beraren arabera. Egoera erabakigarri oro bere horretan erakusten da, baita konpromiso generiko batean ere. Oraingo zifrak: 991 Gobernuan eta 907 oposizioan.

Datuak falta dira

Konpromisoa zehatza da, baina eskuragarri dauden datuek ez dute erabakitzen uzten. Ez du esan nahi ez dela bete: ezin izan dugula egiaztatu esan nahi du. Oraingo zifrak: 1.959 Gobernuan eta 389 oposizioan. «Ezin da jakin» ehunekoek «datuak falta dira» soilik kontatzen dituzte; generikoak aparte kontatzen dira. Konpromiso bat hemen geratzen da:

• ebidentziarik aurkitu ez denean, edo gaia ukitzen duten baina gauza bera ez diren hautagaiak soilik daudenean;
• bi ebaluazio independenteak bat ez datozenean eta hirugarren irakurketak ez duenean ebazten (ebaluazio ez-erabakigarria);
• ebidentziak arau gogorrak gainditzen ez dituenean (adib. lege bat agindu zen eta dekretuak soilik daudenean);
• aipua bere kabuz ulertzen ez denean;
• betetzea datuetan ez dagoen bide batetik doanean (BOEko V. ataleko laguntza-deialdiak, ministerio baten webgunean soilik argitaratutako planak, prentsa-oharrak).

Ebidentziaren hierarkia

Maila handienetik txikienera: lege-mailako arau bat (legea, lege organikoa, lege-dekretu balioztatua), errege-dekretuak eta aginduak (Parlamentutik igarotzen ez diren Gobernuaren arauak), Gobernuaren egintzak (Ministro Kontseiluaren erabakiak eta BOEko III. ataleko xedapenak) eta, datu irekien ebidentzia gisa, adierazleak eta aurrekontua. Cumpliendo (Gobernuak autodeklaratutako jarraipena) arrasto bat besterik ez da. Bakoitzak zer egiaztatu dezakeen konpromiso mota bakoitzean:

Gobernuaren erabakiak eta BOEko ataletako xedapenak

Parlamentutik igarotzen ez den Gobernuaren egintza batek «beteta» edo «zati batean beteta» egiazta dezake agindutako egintza bera denean: X plana edo estrategia onartzea, Y erakundea edo sozietatea sortzea, Z gastua edo laguntza baimentzea. La Moncloako Ministro Kontseiluaren erreferentzietako puntuak eta BOEko III. ataleko xedapenak dira (ebazpenak, hitzarmenak, aginduak). Gobernuko alderdientzat soilik balio dute.

Izenburu osoa irakurri behar da: konpromisoaren objektu berekoa izan behar da, ez eremu berekoa. Bilatzaileek hitz komunen bidez aurkitzen dituzte, eta zarata asko dago.

• Ministro Kontseiluaren lege-aurreproiektu edo lege-proiektu bat ez da legea: ez da «beteta»; gehienez, zatikoa legezkoa ez den konpromiso batean. Lege-konpromiso batean ez du balio: proiektua Kongresura iritsi bazen, ekimen parlamentarioak erabakitzen du.
• Hitzarmen bat bilateral da (erkidego batekin, udal batekin, erakunde batekin): ez du bere kabuz estatuko konpromiso baten «beteta» egiaztatzen.
• Obra-kontratu bat baimentzeak ez du esan nahi obra eginda dagoenik: gehienez, zatikoa, eta izenburua obra berekoa bada soilik.
• Urte anitzeko gastu-baimen generiko batek ez du konpromiso zehatz bat egiaztatzen izenburuak aipatzen ez badu.
• Egintza bat ez da ekimen bat ez bozketa bat: ez doa inoiz koherentziara.

Betetzearen ebidentziatzat balio ez duena

Gauza hauek hautagaien artean ager daitezke, baina inoiz ez dute betetzerik egiaztatzen:

• Cumpliendo: Gobernuak autodeklaratua da. Bigarren elementu bat izan daiteke, inoiz ez «beteta», «zati batean beteta» edo «izapidetzen» baten oinarri bakarra.
• Legez besteko proposamen bat, mozio bat edo interpelazio bat: koherentzian «aurkeztua» gisa soilik kontatzen dute.
• Bozketa bat: ez da betetzea, koherentzian soilik kontatzen da.
• Balioztatu gabeko lege-dekretu bat (Kongresuak indargabetua edo emaitzarik gabea): «aurkeztua» eta bozketaren ebidentzia da, ez betetzearena; indargabetutako lege-dekretu batek huts egindako saiakera bat soilik egiaztatu dezake.
• Gaia soilik ukitzen duen edo neurria izan gabe konpromisoarekin hitzak partekatzen dituen dekretu edo egintza bat.
• Konpromisoarekin bat datorren arauaren testu-zati bat edo puntu gako bat: IAz sortutako irakurketa-laguntza dira, ez froga.
• Beste alderdi baten ekimena: Gobernuarena edo alderdi bereko taldearena soilik kontatzen da.
• Hobetzen den zifra bat: ez du frogatzen Gobernuaren ekintzagatik denik.

Konpromiso bikiak eta bikoiztuak

Betetze-egoera Gobernuaren egitatea da, ez alderdiarena. Konpromiso bera (aipu bera) PSOEn eta Sumarren agertzen bada —sarri koalizio-hitzarmenean dagoelako—, edo alderdi berean birritan (programan eta hitzarmenean), bikiek guztiek egoera bera, ebidentzia bera eta ohar bera dute. Koherentzia, aldiz, alderdi bakoitzarena da eta ez da kopiatzen.

• Egoera erabakigarririk ez duen bikiari kopiatzen zaio egoera erabakigarria duten bikiek guztiek bat egiten badute (egoera bera eta erreferentzia berak) eta kopiak arau gogorrak gainditzen baditu aldatzen diren guztientzat. Gaur 85 konpromisok bikiaren egoera kopiatua dute.
• Bi bikik egoera erabakigarri desberdinak badituzte, ez da ezer ukitzen eskuz erabaki arte; test batek egiaztatzen du ez dela geratzen ebidentzia desberdina duen bikien talderik.
• Alderdi berean bikoiztuak: bigarrenak bikoiztu-marka bat dauka, nagusira adierazten duena (koalizio-hitzarmenekoa, badago; bestela, zenbaki baxuenekoa). Bikoiztua ez da erakusten ez kontatzen: 34 konpromiso bikoiztuak dira eta ez dira ehuneko batean ere sartzen.

Alderdiaren taldearen ekimenak

Alderdi bereko talde parlamentarioaren lege-proposamen batek (ez Gobernuaren ekimen batek bakarrik) alderdi horren konpromiso baten ebidentzia gisa balio du konpromisoaren ildokoa bada: Sumarren proposamen batek Sumarren konpromiso baterako balio du, eta ez PSOEren batentzat. Gaur arau honek 6 konpromiso erabaki ditu.

• Desegiteagatik iraungia: «izapidetzen». Baztertua: «betetzeke».
• Kendua: kasuz kasu. Ez da automatikoki «betetzeke» bihurtzen, kentzeko arrazoia ez baitago datuetan; ebidentzia gehiagorik ez badago, datuak falta dira.
• Ekimenaren izenburua agindutako neurria bada soilik: konpromisoa konposatua bada edo izenburuak erabaki ezin badu, datuak falta dira.
• Beste alderdi baten proposamenak ez du inoiz balio (adib. PNVrenak Sumarren konpromiso baterako), alderdiak aldeko botoa eman badu ere.

Mailaren araua: zatikoa eta beteta

Agindutako lege bat ez da dekretu bidez ez erabaki bidez betetzen, eta zerga bat arau baten bidez arautzen da. Baina errege-dekretu batek, agindu batek edo egintza batek agindutako neurria zehazki egiten badu (adib. «eskola-menuei buruzko estatuko arau bat onartuko dugu» eta errege-dekretu batek finkatzen badu), konpromisoa gehienez «zati batean beteta» da: neurria dago, baina ez agindutako mailarekin. Oharrak esaten du: «Neurria errege-dekretu bidez onartu da, ez lege bidez».

• Gaia soilik ukitzen duen dekretu batek, edo neurria izan gabe hitzak partekatzen dituenak (adib. erakunde zehatz bati zuzeneko emakida bat), ez du balio.
• Egintza batek ez du inoiz zerga-konpromiso bat egiaztatzen, ez beteta ez zatikoa.
• Lege-aurreproiektu edo lege-proiektu batek ez du neurria egiten, proposatu baino ez. Proiektua Kongresura iritsi bazen, ekimenak erabakitzen du: izapidetzen desegiteagatik iraungi bazen, beteta legea badago.
• Orokorrean, «beteta»k objektu bera eskatzen du; izenburuak ez badu egiaztatzen uzten konpromiso osoa hartzen duenik, zatikoa da.

Zenbakizko helburua duten konpromisoak: adierazleak eta aurrekontua

Zenbait konpromisok neurtzeko moduko helburu bat dute (langabezia-tasa bat, dotazio bat). Hauetarako datu irekien bi iturri erabiltzen dira, beti zenbakiak soilik esaten dituen txantiloiko ohar batekin, inoiz ez «…ri esker». Zifra bat hobetzeak ez du frogatzen Gobernuaren ekintzagatik denik: ziklo ekonomikoak, autonomia-erkidegoek edo EBk ere eragiten dute.

• Adierazle ofiziala (Eurostat, INE, Eurostaten oinarritutako kalkulu propioa edo Cumpliendo): serieak konpromisoa zuzenean neurtzen badu soilik. Beteta, helburua serieak dioenez lortu bada; zati batean beteta, aurrerapena oinarritik helburura bitarteko bidearen gutxienez % 25 bada baina helburura iritsi gabe; betetzeke, epea jada pasa bada, urte horretako baliorik badago eta ez bada iristen soilik. Epe geroratuarekin ezin da «betetzeke» esan.
• Cumpliendo-ren serie bat (Gobernuak autodeklaratua) ez da inoiz ebidentzia bakarra.
• Aurrekontu-programa (IGAE, 2022tik 2026ko abuztura): zati batean beteta soilik eta gastu-konpromisoetan soilik, programa konpromisoaren hautagaietako bat denean eta azken urte osoko aitortutako betebeharrak (ez ordainketak) 2022rekin alderatuta gutxienez % 10 hazten direnean. Inoiz ez beteta ez betetzeke. Barne-transferentziak ez dira azken gastua.
• Aurrekontuaren atalasea euro korronteetan dago (nominala, ez erreala): horregatik zatikoa soilik egiaztatzen du. 2026a partziala da (urtarrila-abuztua) eta ez da urte osoekin alderatzen.
• Konpromisoa lege bat edo zerga bat onartzea bada eta helburua haren ondorioa baino ez bada, serieak ez du legea egiaztatzen: datuak falta dira.

Ekimenik edo botorik gabeko betetzea

Errege-dekretu, agindu edo egintza bidez betetako konpromiso bat ez da Parlamentutik igarotzen: ez dago ekimenik ez botorik. Haren koherentzia «ebaluatu gabe» geratzen da: beteta, zati batean beteta edo izapidetzen egoera duen Gobernuaren konpromiso batek ezin du aldi berean «jarduerarik gabe» koherentzia izan, eta balidatzaileak egiaztatzen du. «Betetzeke»k bi gauzak esan ditzake: ez dago ezer.

Oposizioko jardueraren eskala

Ez du betetzea neurtzen, alderdiak Parlamentuan konpromisoarekin lotuta egindakoa baizik (aurkeztutako ekimenak eta bozketak). IAk ebaluatutako koherentziatik eta arau finkoetatik eratortzen da: kontraesanean, mistoa eta jarduerarik gabe mantendu egiten dira; koherentziarik gabe, ebaluatu gabe; koherentea bada, aldeko ebidentzia soilik begiratzen da. Konpromiso bakoitza betetzen duen maila altuenean jartzen da, jarduera gehien dutenetik gutxien dutenera. Jarduera 401 konpromisok dute. Oraingo emaitza:

• Berezko legea onartua (1): alderdiak konpromisoaren ildoko ekimen legegile bat aurkeztu zuen eta onartu egin zen (lege edo lege-dekretu balioztatua).
• Bere botoarekin onartua (44): konpromisoaren ildoko arau bat, beste talde batena, azken bozketan onartu zen alderdiaren aldeko botoarekin.
• Lege proposamena (49): konpromisoaren ildoko lege-proiektu edo lege-proposamen bat (edo lege bat edo lege-dekretu bat) aurkeztu zuen.
• Defendatua (295): beste ekimen bat (legez besteko proposamena, mozioa…) aurkeztu zuen edo konpromisoaren ildoko neurri baten alde bozkatu zuen.
• Kontrakoaren aurka egin zuen (4): aldeko ebidentzia bakarra agintzen zuenaren aurkako neurrien kontrako botoak dira.
• Mistoa (3): konpromisoaren aldeko eta kontrako egitateak daude.
• Kontraesanean (5): agintzen zuenaren aurka bozkatu zuen, kontrakoaren alde bozkatu zuen edo kontrako ekimen bat aurkeztu zuen.
• Gobernuari galdetu dio (5): konpromisoaren ildoan ekimenik edo botorik gabe, baina alderdiak gaiari buruzko ahozko galderaren bat egin du Osoko Bilkuran; ez da neurri bat aurkeztea edo bozkatzea eta ez da jardueratzat kontatzen.
• Osoko Bilkuran ekimenik edo botorik gabe (1.810): egiaztagarria den konpromisoa, alderdiak ildo horretan Osoko Bilkuran ekimenik edo botorik izan gabe.

Zein bozketak balio duten eta boto bat nola irakurtzen den

Neurriari buruzko jarrera adierazten duten Osoko Bilkurako bozketek soilik balio dute: irizpena (testuaren azken bozketa), lege-dekretu baten baliozkotzea, kontuan hartzea, legez besteko proposamena, mozioa, nazioarteko hitzarmena, inbestidura eta konstituzio-erreforma baten azken bozketa.

Ez dute balio, eta balidatzaileak baztertu egiten ditu: zuzenketak (osokoak eta Senatukoak barne), Senatuko betoak, osoko eztabaidak, prozedura-erabakiak (irakurketa bakarra, abokazioa) eta mozio baten puntu bereiziak.

• Boto talde parlamentarioarena da (edo alderdiko diputatuena Talde Mistoan: BNG, CC eta UPN). Alde edo kontra bozkatu zutenen gutxienez % 90ek horrela egin zuela esan nahi du (edo bat izan ezik guztiek 12 kide edo gutxiagoko taldeetan); bestela, zatitua.
• Sumar GSUMAR taldearen botoarekin irakurtzen da; 2023/12/12ra arte (Podemos) eta 2025/07/07ra arte (Compromís) taldeak alderdi horietako diputatuak zituen.
• Bozketa une jakin batekoa da: kontuan hartzeko aldeko bozketak ez du esan nahi alderdiak azken testuaren alde bozkatu zuenik. «Baztertutako» bozketa batek ez du esan nahi alderdiak kontra bozkatu zuenik.
• Alderdiaren botoa ez du ebaluatzaileak idazten: kodeak kalkulatzen du datuetatik, eta balidatzaileak bat datorrela egiaztatzen du.

Koherentea, kontraesanean, mistoa eta kontrako neurria

Bozketa bakoitzak konpromisoaren alde edo kontra kontatzen du, botoaren eta neurriaren zentzuaren arabera. Alderdiak X indargabetzea edo eragoztea agindu bazuen eta aurka doan neurri baten kontra bozkatzen badu, boto hori koherentea da, ez kontraesanean. Aldeko botoa eman balu, kontrako ebidentzia litzateke. Neurriak benetan konpromisoaren kontrakoa izan behar du: erlazionatuta baino ez badago, edo aurka joan gabe aldatzen badu, ez du balio.

• Koherentea: ildoko ekimen bat aurkeztu du, bat datorren neurri baten alde edo kontrako baten aurka bozkatu du, eta ez du ezer egin kontrako zentzuan.
• Kontraesanean: agintzen zuen neurri baten aurka bozkatu du, kontrako baten alde bozkatu du edo kontrako ekimen bat aurkeztu du.
• Mistoa: biak egiten ditu.
• Jarduerarik gabe: konpromiso zehatza eta egiaztagarria, alderdiak ildo horretan ekimenik edo bozketarik izan gabe. Konpromisoa bere kabuz ulertzen ez bada edo izenburuak erabaki ezin badu, «ebaluatu gabe».
• Abstentzioa, zatitua eta ez du bozkatzen ez dira zentzu batean ere kontatzen.

Gobernuari galdetu dio

Ekimenik edo botorik gabeko konpromiso bat «Gobernuari galdetu dio» bihurtzen da alderdiak neurri beraren inguruko ahozko galderaren bat egin badu Osoko Bilkuran. Edozein ekimen edo botoren azpiko eta ezer ez egitearen gaineko maila da: ez da jardueratzat kontatzen ez koherentziaren ebazpena aldatzen du.

Galdera batek balio du Gobernua konpromisoaren neurri beraren inguruan zalantzan jartzen badu soilik, ez gai orokor beraren inguruan («ekonomia-politika», «etxebizitza»); zalantzarik izanez gero, ez du balio. Bi ebaluatzaile independentek hautagai diren galderak irakurtzen dituzte eta ebakidura soilik balio du. Hitzen araberako atalaseak ez du aurkitzen neurriaz beste hitz batzuekin hitz egiten duen galdera bat.

Zergatik ez diren bi irakurketak alderagarriak

Galdera desberdinei erantzuten diete. Betetzeak Gobernuak agindutakoa egin duen esaten du, eta hori BOEren araberakoa da. Jarduerak alderdi batek Gobernurik gabe zer egin duen esaten du: ekimenak eta botoak. Oposizioko alderdi batek ezin du lege bat «bete», eta Gobernukoak ez du proposamenik aurkeztu behar betetzeko. Horregatik ez dago ehuneko bakarrik ez alderdien sailkapenik, eta irakurketa baten zifrak ezin dira bestearenen ondoan jarri.

• Konpromiso kopuruak ere ez dira alderagarriak: dokumentu bakoitza nola idatzita dagoenaren araberakoak dira.
• Zer ez den hartzen: Osoko Bilkurako ekimenak, bozketak eta ahozko galderak soilik kontatzen dira; ez dira jasotzen zuzenketak, batzordeko bozketak eta idatzizko galderak. Konpromiso bat «Osoko Bilkuran ekimenik edo botorik gabe» agertzeak (1.810 konpromiso) ez du esan nahi alderdiak ezer egin ez duenik.
• BNG, CC eta UPN Talde Mistoaren barruan bozkatzen dute: sinatzailerik gabeko Mistoaren ekimenak ezin zaizkio inongo alderdiri egotzi.
• Gobernuan, zifrak ebaluatuen artean soilik banatzen dira; generikoak eta «datuak falta dira» aparte kontatzen dira.

Ebidentziaren bilaketa

Konpromiso bakoitzerako, hitzen araberako bilatzaile batek existitzen diren erregistroen artean hautatzen du. Ebaluatzaileak konpromisoaren hautagaien artean dauden erregistroak soilik estekatu ditzake eta ez du inoiz identifikatzailerik asmatzen. Hautagai guztiak ez dira garrantzitsuak: zarata dago, eta bat falta daiteke.

• BOEko arauak: legeak, lege organikoak, konstituzio-erreformak, lege-dekretuak, errege-dekretuak eta ministerio-aginduak (I. atala); III. ataleko xedapenak.
• Ministro Kontseiluaren puntuak (La Moncloaren erreferentziak), testu zabaldua dagoenean berarekin.
• Kongresuko (inbestiduren barne) eta Senatuko ekimenak eta bozketak; legez besteko proposamenak, mozioak, interpelazioak eta Osoko Bilkurako ahozko galderak.
• Adierazle ofizialen serieak (Eurostat, INE eta Cumpliendo-ren adierazleak) eta Estatuaren aurrekontu-gauzatzea programaka (IGAE, 2022tik 2026ko abuztura). Cumpliendo-ren datuak (Gobernuak autodeklaratuak) arrasto gisa erabiltzen dira, inoiz ez oinarri bakar gisa.
• Irakurketa-laguntza gisa, arau bakoitzaren puntu gakoak (BOEren testu osotik IAz ateratakoak) eta hauetatik abiatutako alderantzizko bilaketa bat. Laguntza ez da froga: neurria agindutakoa zehazki dela esaten ez badu, ez da ondorioztatzen.

Ebaluazio bikoitza eta adostasuna

IAren bidezko bi ebaluazio independentek (A eta B) lote bera irakurtzen dute elkar ikusi gabe. Zati batean bat badatoz (betetze-egoera, koherentzia), ebidentzia komunarekin argitaratzen da; bestela, zati hori «ebaluazio ez-erabakigarria» geratzen da eta egoera zehaztu gabe. Lehen itzulian, biren arteko adostasuna % NaNkoa izan zen egoeran eta % NaNkoa koherentzian (alderdi bakoitzaren adostasun-fitxategien batez besteko haztatua, konpromiso kopuruaren arabera). Iturri berriekin egindako ondorengo berrebaluazioak ez dira adierazle honekin neurtu.

A eta B konbinatu ondoren, emaitzak berriz gainditzen ditu arau gogorrak; gainditzen ez baditu, «ebaluazio ez-erabakigarria» geratzen da.

Berrebaluazio itzuliak

Ebaluazioa tandaka berregin da iturri eta arau berriak sartu ahala. Hautagai berriak jasotzen dituzten egoera erabakigarririk gabeko (edo datuak zuzendu zaizkien) Gobernuaren konpromisoak soilik berrebaluatzen dira:

• Lehen tanda: Gobernuaren konpromiso egiaztagarrien eta edozein alderdiren nabarmendutakoen egoera, koherentzia eta laburpena; gainerakoetan, egoera finkoa da («ebaluaezina») eta koherentzia soilik erabakitzen da.
• Ministro Kontseiluaren erabakiak eta BOEko III. atala.
• BOEko arauen testua, adierazle ofizialak eta aurrekontu-gauzatzea.
• Arauen puntu gakoak eta Ministro Kontseiluaren testu zabaldua, oraingo hautagai guztiekin konpromisoen berrebaluazio batekin.
• Gobernuaren egintzen bilaketa zabala, egoera soilik: atalase baxuagoak egintzen, errege-dekretuen eta aginduen gainean, hautagai berriak zerrendaren amaieran. Gehienak zarata dira eta urrezko arauak baztertzen ditu.
• Osoko Bilkurako ahozko galderak, «Gobernuari galdetu dio» mailarako.

Berdinketa-hausketa: hirugarren irakurketa

A eta B bat ez datozenean, hirugarren irakurle batek (goragoko eredu batek, Claude Opus) konpromisoa, hautagaiak eta bi ebaluazioak irakurtzen ditu eta, bereizita egoeraz eta koherentziaz, A, B edo «datuak falta dira» soilik aukera dezake. Ezin du hirugarren erantzun bat asmatu ez A-n edo B-n ez zegoen ebidentziarik gehitu: erantzun batek egoera zuzena baina ebidentzia okerra badu, ez da aukeratzen. Zalantzarik izanez gero, «datuak falta dira». Arau determinista batek jada erabaki duen zati bat ez da berriz erabakitzen. Gaur 496 konpromiso horrela erabaki dira.

Arau gor automatikoak

Arau hauek gainditzen ez dituen ebaluazio bat ez da argitaratzen. Laburpena:

• Erreferentzia orok datuetan existitzen da; alderdiaren botoa kodeak kalkulatzen du; jarrerarik adierazten ez duten bozketak ez dira estekatzen.
• Gobernuko alderdiek soilik izan ditzakete beteta, zati batean beteta, izapidetzen edo betetzeke, eta Gobernuaren esku dauden konpromiso egiaztagarrietan soilik.
• Beteta, zati batean beteta, izapidetzen eta betetzeke «Betetze-egoerak» eta «Zein ebidentziak balio duten» ataletako baldintzak betetzen dituzte (legea dekretuaren eta egintzaren aurrean, adierazlea, aurrekontua).
• Ebidentziarik gabe, egoera «datuak falta dira», «ebaluaezina» edo, lege eta zerga zehatzetarako, ohar literalarekin «betetzeke» soilik izan daiteke.
• Kontraesanak kontrako ebidentzia eskatzen du; koherenteak, aldekoa eta kontrakorik ez; mistoak, biak.
• Egintza batek, adierazle batek edo aurrekontu-programa batek ez du inoiz oposizioko alderdi baten ebidentziarik osatzen ez koherentziarik.
• Oharrak txantiloikoak dira, esaldi batekoak.
• Bikiek eta bikoiztuek koherenteak izan behar dute (aipu bera).

Berrikuspena eta auditoria

Aurreko arauak aldizkako berrikuspenekin kontrastatzen dira:

• Laginketa: ausazko lagin estratifikatuak (alderdi bakoitzeko gutxienez 20, gehi nabarmendutakoen «beteta» eta «kontraesanean» guztiak) goragoko eredu batek (Claude Opus) berrikusten ditu. Egoeran edo laburpenean % 5 baino errore handiagoa duen alderdi bat (kategorian % 10) ez da argitaratzen. Azken laginean, ez dago atalase horiek gainditzen dituen alderdirik.
• Laburpenak: aipuarekin alderatzen dira eta aipuak dioena baino gehiago diotenak berridazten dira.
• «Zergatiak»: ebidentzia duen konpromiso bakoitzak zergatik egokitzen den azaltzen duen esaldi bat dauka. Agenteek zalantzazko gisa markatutako 43 kasuak banan-banan berrikusi ziren: 9 zuzendu ziren eta 34 idatzitako arrazoiarekin mantendu ziren.
• Datuen auditoria (2026/11/01): konpromisoen arteko inkoherentziak bilatu ziren eta zazpi irizpide-erabaki hartu ziren (bikiak, taldearen ekimenak, hirugarren irakurketa, funtzioetan dagoen Gobernua, euro korronteetako aurrekontua, oposizioaren «jarduerarik gabe» eta dekretu bidezko betetzea), orri honetako arauak direnak.