Eserleku-ereduaren metodologia

Zer den (eta zer ez)

Baldintzapeko proiekzioa da: inkesten batez bestekoa emaitzarik probableena balitz bezala hartzen du, eta benetako hauteskunde-arauekin boto horiek zenbat eserleku emango lituzketen kalkulatzen du. Gero, inkesten ziurgabetasun historikoa gehitzen du, tarteak eta probabilitateak emateko.

Ez ditu barne hartzen inkestek ez dakiten gauzak: probintziaz probintzia aurkeztuko diren hautagaitza zehatzak, boto taktikoa, azken orduko aldaketak edo kanpainaren eragina.

1. urratsa · Inkesten batez bestekoa

Inkesten ataleko batez besteko haztatua da (funtzio bera): 60 eguneko leihoa, 5 inkesta baino gutxiago badaude zabaltzen dena; pisua 14 egunean behin erdira jaisten da eta laginaren tamainarekin igotzen da; eta enpresa bakoitzak guztizkoaren % 20 pisatzen du gehienez, egunero argitaratzen duena nagusi ez izateko. Alderdiek beraiek argitaratutako inkestak eta CISen datuen gaineko hirugarrenen birkalkuluak baztertzen dira, eta alderdi batek gutxienez 2 inkesta behar ditu sartzeko. Frente Amplio alderdia Sumarren ondorengoa da: bien zifrek lerro bakar bat osatzen dute, «Sumar / Frente Amplio».

Arau osoak inkesten ataleko metodologian daude.

2. urratsa · Estatu-mailako botoetatik probintziako botoetara

Alderdi bakoitzak bere estatu-mailako kuota probintzietan banatzen du, 23J-n probintzia bakoitzean lortutakoaren arabera. Swinga proportzionala da, lehenespenez: alderdi batek estatuan % 12,4tik % 18,6ra egiten badu (×1,5), probintzia bakoitzean 23J-ko emaitza 1,5ez biderkatzen du. Horrela ez dira kuota negatiboak ateratzen. Aukeran, swing uniformea ere eskaintzen da (puntu berberak gehitzen ditu leku guztietan, zerotik beherako mugarekin).

Ondoren, doikuntza iteratiboa egiten da: alderdi bakoitza berreskalatzen da bere estatu-mailako guztizkoa helburuarekin bat etor dadin, eta probintzia bakoitza, baliozko botoen % 100 batu dezan. Botoak kontserbatzen dira, eta probintziako edozein kuotak % 85eko muga du. Eserlekuak 23J-ko probintzia bakoitzeko baliozko botoetatik ateratzen dira (partaidetza berdina dela suposatzen da).

Alderdi berriak, ondorengoak eta lurralde-alderdiak

Frente Amplio alderdiak Sumarren lurralde-banaketa oinordetzen du 23J-n, haren ondorengoa baita. Podemos alderdia 2023an ez zen bakarrik aurkeztu: 2019ko banaketaren (arrasto propio bakarra, nahiz eta orduan IU eta komunak barne hartu) eta Sumar 2023ren arteko % 50eko nahasketa erabiltzen dugu, bien alborapenak orekatzeko. SALF alderdiak, hauteskunde orokorretan historialik ez duenez, 23J-ko estatu-mailako hautagaitza txikien (besteak eta PACMA) botoen banaketa hartzen du: boto sakabanatua, lurralde-oinarririk gabea. Adelante Andalucía Andaluzian soilik dago, Sumarren banaketa andaluzarekin.

Lurralde-alderdiek (ERC, Junts, Bildu, EAJ-PNV, BNG, CC, UPN) euren estatu-mailako kuota beren hauteskunde-barrutietan soilik banatzen dute: 23J-n botorik izan ez zuten tokietan, ez dute botorik. PACMA, CUP, NC eta Teruel Existe alderdiek ez dute estatu-mailako inkestarik: 23J-ko botoetan mantentzen dira.

3. urratsa · Eserlekuak

D’Hondt sistema probintzia bakoitzean, 2026ko eserlekuekin (RD 806/2026: Madril 38, Cádiz 8; guztira 350) eta baliozko botoen % 3ko langarekin, boto zuriak barne.

4. urratsa · Ziurgabetasuna (Monte Carlo)

Kalkulua 10.000 aldiz errepikatzen da, hazi finko batekin: sarrera berak beti emaitza bera ematen du. Simulazio bakoitzean, ordena honetan, hauek asaldatzen dira: (1) alderdi bakoitzaren estatu-mailako errorea; (2) autonomia-erkidego eta alderdi bakoitzeko errore erregionala; (3) probintziako zarata, probintzia txikietan handiagoa.

Estatu-mailako erroreak hiru gauza batzen ditu: inkesten errore sistematikoa (denak norabide berean huts egiten dute), batez bestekoaren laginketa-errorea eta hauteskunde-egunera arteko noraeza. Haren tamaina alderdiaren kuotaren erro karratuarekin hazten da. Erroreak korrelazionatuta daude: zati komun batek ezkerra eta eskuina mugitzen ditu elkarren aurka (2023an inkestek PSOE gutxietsi eta PP eta Vox gehiegi estimatu zituzten), beste batek bloke bereko alderdiak, eta guztizkoa berreskalatzen da berdin batzen jarraitzeko.

Parametroak: errore sistematikoa = 0,40·√kuota pp; noraeza = 0,45·√kuota·√(egunak/30) pp; batez bestekoaren lagin eraginkorra = 4.000; errore erregionala = 0,09 eta probintziako zarata = 0,065 (logaritmotan, 500.000 baliozko botoko probintzia baterako). Azken biak backtestetik ateratzen dira: metodoak probintzia-kuotan egiten duen errorearen desbideratze estandarra 0,094 da erkidegoen artean eta 0,075 haien barruan.

Errorearen kalibrazioa historikoarekin

Hauteskundeen aurreko 7 egunetako inkesta-batez bestekoarekin, batez besteko errorea 0,95 pp izan zen alderdiko (botoaren % 1 edo gehiago dutenak), 2019 eta 2023 batera hartuta, baina huts handiekin: Vox 2019an (−3,2 pp), PSOE 2023an (−3,6 pp), Cs eta Más País 2019an. 35 egunera, batez besteko errorea 1,38 pp-ra igotzen da. Nazioarteko literaturak inkesten batez besteko errore absolutua 2 puntu ingurukoa dela dio, 2000. urtetik (Jennings eta Wlezien, 2018), hau da, tamaina berekoa.

Noraeza bi gauzatatik ateratzen da: 2023tik 2026ra bitarteko inkesta-batez bestekoaren hautes-kanpainatik kanpoko hegazkortasuna (30 egunera ≈0,14·√kuota pp) eta iraganeko hauteskundeetara hurbildu ahala errorearen hazkundea (30 egunera 0,83·√kuota pp arte, bi hauteskunderekin soilik). Bien artean 0,45 finkatu dugu, zuhurtziaz. Parametro horiekin, alderdien errore historikoen % 90 tarte teorikoaren barruan geratu beharko litzateke (nominala); praktikan, kasuen % 84 geratu da barruan.

Mugak: bi hauteskunde konparagarri soilik daude (7 egunera 19 kasu inguru), beraz parametroak gutxi gorabeherakoak dira. Eredua apur bat zabala da alderdi handientzat eta apur bat estua bat-batean mugitzen diren erdi-mailako alderdientzat (Vox 2019).

Inkesten batez bestekoaren errorea iraganeko hauteskundeetan

Inkesten batez bestekoa (ereduak darabilen funtzio bera) hauteskundeen aurreko H egunetan, emaitzarekin alderatuta. Botoaren % 1 edo gehiago duten alderdiak; 2019ko azaroko eta 2023ko uztaileko hauteskundeak.

Backtesta

Metodoa 2019ko emaitzari aplikatu diogu, 23J-ko benetako estatu-mailako botoekin, eta probintziako eserlekuak benetakoekin alderatu ditugu. Swing proportzionalak 18 eserleku uzten ditu probintzia okerrean (350etik) eta 35 probintziatan (52tik) banaketa zehatza asmatzen du; uniformeak, 31; swing gabe (2019 errepikatuz), 61.

Tarteen estaldura. Benetako botoekin eta zarata erregional eta probintziala soilik erabiliz, estatu-mailako % 90eko tartearen barruan dauden alderdiak: 10/12; alderdi-probintzia kasuen % 96 dago beren tartearen barruan (% 90eko nominala baino gehiago, kasu asko ia seguruak direlako). Muturretik muturrera, 23J-ren aurreko 7 egunetako inkesta-batez bestekoarekin, barruan geratzen diren alderdiak: 12/13. 2023an batez bestekoak PSOEri 106 eserleku ematen zizkion eta 121 izan ziren (% 90eko tartea: 90–126). Inkesta-errore hori ereduak aurreikusten du, baina posible izaten jarraitzen du.

Backtesta: metodoa 2019ra aplikatzea 2023ko benetako botoekin

Proiektatutako eserlekuak 23J-ko benetako eserlekuekin alderatuta, benetako estatu-mailako botoak erabiliz (horrela, metodoaren errorea inkesten errorearengandik bereizten da).

Eserlekuak alderdika (metodo proportzionala)

Mugak

Hautagaitzak azaroaren 2an aldarrikatzen dira; ereduak ez daki alderdi batek zerrendak probintzia guztietan aurkezten dituen. Koalizio berri bat bere aurrekoen batura gisa tratatzen da. Alderdi txikien botoa (Aliança Catalana eta abar) «besteak» multzoan sartzen da. Partaidetza 23J-ko berdina dela suposatzen da.

Isiltasun-aldia: azaroaren 24tik 29ra (penintsulako 21:00ak arte), inkestetan oinarritutako proiekzioa webgunetik kentzen da. Produktu-erabaki zuhurra da, ez aholkularitza juridikoa.